Bình Thiên Hạ Làm Cho Dân Chúng Bình An (p2)

Bình Thiên Hạ Làm Cho Dân Chúng Bình An (p2)

10. Bình Thiên Hạ

Làm Cho Dân Chúng Bình An  

楚書曰:「楚國無以為寶惟善以為寶。」舅犯曰:「亡人無以為寶仁親以為寶。」

Sở thư viết: “Sở Quốc vô dĩ vi bảo, duy thiện dĩ vi bảo.” Cữu phạm viết: “vong nhân vô dĩ vi bảo, nhân thân dĩ vi bảo.”
Sở thư nói: "Nước Sở chẳng có cái gì đáng gọi là của quý,  chỉ có đức thiện đáng coi là của quý". Cữu Phạm cũng nói: "Người lưu vong không có cái gì đáng gọi là của quý,  chỉ có phẩm đức nhân ái hiếu kính đáng coi là của quý mà thôi".

《秦誓》曰:「若有一介臣斷斷兮無他技其心休休焉其如有容焉。人之有技若己有之人之彥聖其心好之不啻若自其口出。實能容之以能保我子孫黎民尚亦有利哉!人之有技媢嫉以惡之人之彥聖而違之俾不通。實不能容以不能保我子孫黎民亦曰殆哉!」

Tần thệ viết: “nhược hữu nhất giới thần, đoạn đoạn hề vô tha kĩ, kì tâm hưu hưu yên, kì như hữu dung yên. Nhân chi hữu kĩ, nhược kỷ hữu chi; nhân chi ngạn thánh, kì tâm hảo chi, bất thí nhược tự kì khẩu xích. Thật năng dung chi, dĩ năng bảo ngã tử tôn lê dân, thượng diệc hữu lợi tai! nhân chi hữu kĩ, mạo tật dĩ ác chi; nhân chi ngạn thánh, nhi vi chi tỉ bất thông. Thật bất năng dung, dĩ bất năng bảo ngã tử tôn lê dân, diệc viết đãi tai!”

Thiên Tần thệ nói: Nếu như có được một đại thần thật thà thành khẩn,  chẳng hề có tài năng gì khác,  chỉ có tấm lòng khoan hòa,  như có một lượng chứa lớn,  thì tài năng của người khác,  khác nào như đại thần ấy có tài năng;  đức tốt của người khác đại thần ấy thật lòng ưa thích,  chẳng những là tự miệng nói ra,  mà thực sự có thể dung nạp,  nên có thể che chở cho con cháu và trăm họ của ta,  mà còn có lợi cho cả đất nước!

[Còn nếu] người khác có tài,  đem lòng ghen ghét đố kị,  người khác có đức tốt,  thì chèn ép không để cho tiếp cận với nhà vua. Người như vậy thì không thể dung nạp ai,  bởi thế người ấy chẳng thể chở che cho con cháu trăm họ của ta,  mà còn nguy hại cho cả đất nước.

唯仁人放流之迸諸四夷不與同中國此謂唯仁人為能愛人能惡人。

Duy nhân nhân phóng lưu chi, bính chư tứ di, bất dữ đồng Trung Quốc, thử vị duy nhân nhân vi năng ái nhân, năng ác nhân.

Người nhân phải đem hạng người đố kị ấy mà đày đi xa,  đuổi chúng đến tứ di,  không cho chúng được cùng ở đất Trung Nguyên. Đó chính là "chỉ có người nhân mới có thể biết yêu người,  mới có thể biết ghét người". 

見賢而不能舉舉而不能先命也見不善而不能退退而不能遠過也。好人之所惡, 惡人之所好是謂拂人之性菑必逮夫身。

Kiến hiền nhi bất năng cử, cử nhi bất năng tiên, mệnh dã; kiến bất thiện nhi bất năng thối, thối nhi bất năng viễn, quá dã. Hảo nhân chi sở ác, ác nhân chi sở hiếu, thị vị phất nhân chi tính, tai tất đãi phu thân.

Thấy người hiền mà không chịu tiến cử,  tiến cử mà không chịu đưa tên trước lên trên mình,  như thế là khinh mạn. Thấy người xấu mà không chịu triệt thoái,  triệt thoái mà không chịu xa lánh,  như thế là sai trái. Ưa thích điều mà mọi người ghét,  ghét bỏ điều mà mọi người ưa thích,  như thế gọi là làm trái ngược với bản tính con người,  tai nạn chắc chắn sẽ giáng vào thân. 

是故君子有大道必忠信以得之驕泰以失之。生財有大道。生之者眾食之者寡為之者疾用之者舒則財恆足矣。

Thị cố quân tử hữu đại đạo, tất trung tín dĩ đắc chi, kiêu thái dĩ thất chi. Sinh tài hữu đại đạo. Sanh chi giả chúng, thực chi giả quả, vi chi giả tật, dụng chi giả thư, tắc tài hằng túc hĩ.

Vì thế người quân tử có đạo lớn,  ắt phải có được bằng lòng trung tín,  và sẽ mất đạo ấy bởi lòng kiêu ngạo và thói xa hoa. Tích tụ được của cải có một đạo lí lớn: người làm ra của cải thì đông,  người hưởng thụ của cải thì ít,  làm ra của cải thì chóng mà tiêu dùng của cải thì chậm. Như vậy thì của cải luôn luôn dồi dào sung túc. 

仁者以財發身不仁者以身發財。未有上好仁而下不好義者也未有好義其事不終者也未有府庫財非其財者也。

Nhân giả dĩ tài phát thân, bất nhân giả dĩ thân phát tài. Vị hữu thượng hảo nhân nhi hạ bất hảo nghị giả dã, vị hữu hảo nghị kì sự bất chung giả dã, vị hữu phủ khố tài phi kì tài giả dã.

Người nhân thì dùng của để phát huy thân mình;  kẻ bất nhân thì đem thân mình để phát triển của cải. Chưa từng có bao giờ vua ưa thích điều nhân mà dân chúng lại không yêu điều nghĩa;  cũng chưa từng có bao giờ dân chúng yêu điều nghĩa mà công việc lại không thành. Cũng chưa từng có bao giờ của cải ở trong kho lẫm lại không phải là của cải của người có của . 

孟獻子曰:「畜馬乘不察於雞豚伐冰之家不畜牛羊百乘之家不畜聚斂之臣。與其有聚斂之臣寧有盜臣。」此謂國不以利為利以義為利也。

Mạnh Hiến tử viết: “súc mã thừa, bất sát ư kê đồn; phạt băng chi gia, bất súc ngưu dương; bách thặng chi gia, bất súc tụ liễm chi thần. Dữ kỳ hữu tụ liễm chi thần, nịnh hữu đạo thần.” Thử vị quốc bất dĩ lợi vi lợi, dĩ nghị vi lợi dã.

Mạnh Hiến Tử nói: "Trong nhà có xe có ngựa thì không xét đến [món lợi nhỏ của] việc nuôi gà nuôi lợn,  trong nhà đủ sức chứa nước đá [ướp dùng lễ vật] thì không nên nuôi trâu nuôi dê. Hễ đã là quan khanh có đến trăm cỗ xe,  thì không nuôi những gia thần quen thói vơ vét. Thà nuôi kẻ gia thần hay ăn trộm của mình còn hơn là nuôi kẻ gia thần thạo việc vơ vét cho mình. Đó gọi là quốc gia không nên lấy lợi làm lợi mà nên lấy nghĩa làm lợi vậy. 

長國家而務財用者必自小人矣。彼為善之小人之使為國家菑害竝至。雖有善者亦無如之何矣!此謂國不以利為利以義為利也。

Trường quốc gia nhi vụ tài dụng giả, tất tự tiểu nhân hĩ. Bỉ vi thiện chi, tiểu nhân chi sử vi quốc gia, ? hại tịnh chí. Tuy hữu thiện giả, diệc vô như chi hà hĩthử vị quốc bất dĩ lợi vi lợi, dĩ nghị vi lợi dã.

Đứng đầu một quốc gia mà chỉ một mực vơ vét của cải ắt là do mưu kế của kẻ tiểu nhân. Nếu nhà vua tán thưởng kẻ tiểu nhân ấy,  dùng kẻ tiểu nhân ấy mà cai trị quốc gia,  thì thiên tai nhân hoạ ắt sẽ cùng ùa đến. Lúc đó dẫu có người thiện đức cũng chẳng còn làm sao được nữa. Đó gọi là quốc gia không biết lấy nghĩa làm lợi mà chỉ biết lấy lợi làm lợi vậy.

sưu tầm LoBinhSon

>>> Bình Thiên Hạ Làm Cho Dân Chúng Bình An (p1)

 

TOP