Bình Thiên Hạ Làm Cho Dân Chúng Bình An (p1)

10. Bình Thiên Hạ

Làm Cho Dân Chúng Bình An 

所謂平天下在治其國者:上老老而民興孝, 上長長而民興弟, 上恤孤而民不倍, 是以君子有絜矩之道也。

Sở vị bình thiên hạ tại trị kì quốc giảthượng lão lão nhi dân hưng hiếu, thượng trưởng trường nhi dân hưng đệ, thượng tuất cô nhi dân bất bội, thị dĩ quân tử hữu kiết củ chi đạo dã.

Nói rằng bình trị thiên hạ,  trước tiên ở trị lí quốc gia. Là bởi vì nếu nhà vua tôn kính người già,  thì dân chúng sẽ dấy lên phong khí hiếu kính;  nếu nhà vua trọng người huynh trưởng,  thì dân chúng sẽ dấy lên phong khí đễ nhượng;  nếu nhà vua thương xót kẻ cô độc thì dân chúng sẽ không rời bỏ. Vì thế người quân tử có cái "đạo hiệt cử" vậy. 

Video: Hồng Lâu Mộng -Nhị hồ

所惡於上, 毋以使下; 所惡於下, 毋以事上; 所惡於前, 毋以先後; 所惡於後, 毋以從前; 所惡於右, 毋以交於左; 所惡於左, 毋以交於右。此之謂絜矩之道。

Sở ác ư thượng, vô dĩ sử hạ; sở ác vu hạ, vô dĩ sự thượng; sở ác ư tiền, vô dĩ tiên hậu; sở ác ư hậu, vô dĩ tùng tiền; sở ác ư hữu, vô dĩ giao ư tả; sở ác ư tả, vô dĩ giao ư hữu. Thử chi vị kiết củ chi đạo.

Điều gì mình chán ghét ở người trên [của mình],  thì chớ đem điều đó mà sai khiến người dưới;  điều gì mình chán ghét ở người dưới [của mình] thì chớ đem điều đó mà thờ người trên;  điều gì mình chán ghét ở người trước mình,  thì chớ đem điều đó mà đối xử với người sau mình;  điều gì mình chán ghét ở người sau mình thì chớ đem điều đó mà đối xử với người trước mình;  điều gì mình chán ghét ở người bên hữu mình,  thì chớ đem điều đó mà giao vãng với người bên tả mình;  điều gì mình chán ghét ở người bên tả mình,  thì chớ đem điều đó mà giao vãng với người bên hữu mình. Như thế gọi là "đạo hiệt cử". 

《詩》云:「樂只君子, 民之父母。」民之所好好之, 民之所惡惡之, 此之謂民之父母。

Thi vân: “lạc chỉ quân tử, dân chi phụ mẫu.” Dân chi sở hảo hảo chi, dân chi sở ố ác chi, thử chi vị dân chi phụ mẫu.  

Kinh Thi nói: "Vui thay người quân tử,  là cha mẹ của dân". Điều gì dân thích,  thì mình thích,  điều gì dân ghét,  thì mình ghét. Như vậy thì gọi là cha mẹ dân. (Thi. Tiểu nhã. Nam Sơn hữu đài,  chương 2,  câu 3-4). 

 

《詩》云:「節彼南山維石巖巖。赫赫師尹, 民具爾瞻.」有國者不可以不慎,辟則為天下戮矣。

Thi vân: “tiết bỉ nam sơn, duy thạch nham nham. Hách hách sư duẫn, dân cụ nhĩ chiêm.”  Hữu quốc giả bất khả dĩ bất thận, tịch tắc vi thiên hạ lục hĩ.

Kinh Thi nói: "Núi Nam cao vòi vọi kia,  chỉ có đá trập trùng. Quan Thái sư họ Doãn hiển hách. Dân chúng đều trông ngóng vào ngài". Người cai trị quốc gia không thể không thận trọng,  một khi xa rời chính đạo tất sẽ bị thiên hạ trừng phạt. (Thi Tiểu nhã. Tiệt Nam sơn,  chương 1,  câu 1-4). 

《詩》云:「殷之未喪師, 克配上帝。儀監於殷, 峻命不易 」道得眾則得國, 失眾則失國。

Thi vân: “ân chi vị táng sư, khắc phối thượng đế. Nghi giam ư ân, tuấn mệnh bất dịch.” Đạo đắc chúng tắc đắc quốc, thất chúng tắc thất quốc.

Kinh Thi nói: "Khi nhà Ân chưa mất dân chúng,  thì đạo đức phù hợp với Thượng đế. Nên soi vào [tấm gương diệt vong của] nhà Ân,  [để biết rằng giữ được] mệnh Trời là không dễ". Đạo trị nước: được dân chúng thì được nước,  mất dân chúng thì mất nước.
(Thi Đại nhã. Văn Vương,  chương 6,  câu 5-8).
 

是故君子先慎乎德; 有德此有人, 有人此有土, 有土此有財, 有財此有用。

Thị cố quân tử tiên thận hồ đức. Hữu đức thử hữu nhân, hữu nhân thử hữu thổ, hữu thổ thử hữu tài, hữu tài thử hữu dụng. 

Vì thế người quân tử trước hết cẩn thận về đức,  có đức tất thì mới có được nhân dân,  có nhân dân mới có được đất đai;  có đất đai mới có được của cải;  có của cải mới có thể sử dụng. 

德者本也, 財者末也, 外本內末, 爭民施奪。是故財聚則民散, 財散則民聚。

Đức giả bổn dã, tài giả mạt dã, ngoại bổn nội mạt, tranh dân thi đoạt. Thị cố tài tụ tắc dân tán, tài tán tắc dân tụ.

Đức là cái gốc,  của là cái ngọn. Để cái gốc ra ngoài (coi thường cái đức) để cái ngọn vào trong (coi trọng của cải) thì sẽ phải tranh dân đoạt lợi. 

是故言悖而出者, 亦悖而入; 貨悖而入者, 亦悖而出。

Thị cố ngôn bội nhi xuất giả, diệc bội nhi nhập; hóa bội nhi nhập giả, diệc bội nhi xuất. 

Vì thế [chỉ chăm lo] tích tụ của cải,  thì dân chúng sẽ li tán,  của cải phân tán [ra cho dân] thì dân chúng sẽ tụ họp. Vì thế nói ra với dân chúng những lời trái lẽ,  thì sẽ thu về những sự trái nghịch,  thu về những của cải bằng thủ đoạn bội nghịch,  thì cũng sẽ bị người ta dùng thủ đoạn bội nghịch mà tước đoạt đi (của vào trái lẽ thì cũng ra một cách trái lẽ). 

《康誥》曰:「惟命不於常!」道善則得之, 不善則失之矣。

Khang cáo viết: “duy mệnh bất ư thường!” đạo thiện tắc đắc chi, bất thiện tắc thất chi hĩ. 

Thiên Khang cáo nói: "Mệnh trời chẳng phải mãi mãi bất biến". Đạo Trời là: người thiện thì được mệnh Trời,  người bất thiện thì mất mệnh Trời vậy. 

Sưu tầm: LoBinhSon

>>>  Bình Thiên Hạ Làm Cho Dân Chúng Bình An (p2)

 

TOP