Làm Tỏ Cái Đức Sáng Làm Cho Người Dân Luôn Đổi Mới Chỉ dừng khi hoàn thiện (DH 1-2-3)

Đại Học

1.Minh Minh Đức

Làm Tỏ Cái Đức Sáng 

《康誥》曰:「克明德

《太甲》曰:「顧諟天之明命

《帝典》曰:「克明峻德」皆自明也

Khang cáo1 viết: “khắc minh đức.”

Thái giáp2 viết: “cố thị thiên chi minh mệnh.”

Đế điển3 viết: “khắc minh tuấn đức.” Giai tự minh dã.

Thiên Khang cáo nói: “Có thể làm sáng tỏ cái đức.”

Thiên Thái Giáp nói: “Suy nghĩ thẩm sát đức sáng mà trời đã phú cho.”

Thiên Nghiêu điển nói: “Có thể làm sáng tỏ cái đức cao thượng.” Tất cả đều nói rằng cái đức có thể tự làm sáng tỏ từ nơi bản thân mình vậy.

2. Tân Dân

Làm Cho Người Dân Luôn Đổi Mới 

之盤銘曰:「茍日新日日新又日新

《康誥》曰:「作新民

《詩》曰:「周雖舊邦, 其命惟新」是故君子無所不用其極

Thang chi bàn minh1 viết: “cẩu nhật tân, nhật nhật tân, hựu nhật tân.”

Khang cáo viết: “tác tân dân.”

Thi viết: “Chu tuy cựu bang, kì mệnh duy tân.” Thị cố quân tử vô sở bất dụng kỳ cực.

Bài minh trên chậu tắm của vua Thang ghi rằng: “Gột rửa cáu bẩn,  trở thành con người mới,  ngày ngày đổi mới,  lại càng phải mới nữa.”

Thiên Khang Cáo nói: Phải cải tạo những di dân [của nhà Thương] trở thành những người dân mới [của triều Chu].

Kinh Thi nói rằng: "Chu tuy là nước cũ [từ triều Ân] nhưng đã chịu mệnh Trời, mệnh ấy là mới". (Thi. Đại nhã. Văn Vương,  chương I)

Bởi thế người quân tử [đối với mọi việc trên] chẳng có việc gì là không dụng tâm dụng lực đến triệt để (mọi việc đều mang hết sức lực của mình).

3. Chỉ Ư Chí Thiện

Chỉ dừng khi hoàn thiện 

《詩》云:「邦畿千里, 惟民所止

《詩》云:「緡蠻黃鳥, 止於丘隅

子曰:「於止知其所止可以人而不如鳥乎?」

Thi vân “Bang kì thiên lí, duy dân sở chỉ.”

Thi vân “Mân man hoàng điểu, chỉ ư khâu ngung.”

Tử viết “Ư chỉ, tri kì sở chỉ, khả dĩ nhân nhi bất như điểu hồ?”

Kinh Thi1 nói rằng: "Kinh kì [nhà Thương] rộng ngàn dặm,  là chỗ dân chúng ở".

Kinh Thi2 nói rằng: "Chim hoàng li hót líu lo,  đậu ở một góc gò".

Khổng Tử nói rằng: Con chim kia đậu,  còn biết chọn chỗ mà đậu,  há lẽ người ta lại không bằng con chim sao!

《詩》云:「穆穆文王於緝熙敬止」為人君止於仁為人臣止於敬;為人子止於孝為人父止於慈與國人交止於信

Thi vân “mục mục Văn Vương, ư tập hi kính chỉ!” vi nhân quân, chỉ ư nhân; vi nhân thần, chỉ ư kính; vi Nhân Tử, chỉ ư hiếu; vi nhân phụ, chỉ ư từ; dữ quốc nhân giao, chỉ ư tín.

Kinh Thi nói: "Vua Văn Vương ân đức sâu xa,  ôi Ngài cứ kính cẩn mãi không thôi". Làm vua thì dừng ở đức nhân;  làm bề tôi thì dừng ở đức kính,  làm con thì dừng ở đức hiếu;  làm cha thì dừng ở đức từ;  giao thiệp với người trong nước thì dừng ở đức tín. 

《詩》云:「瞻彼淇澳菉竹猗猗。有斐君子如切如磋如琢如磨。瑟兮僴兮赫兮喧兮。有斐君子終不可諠兮!」

「如切如磋」者道學也;

「如琢如磨」者自修也;

「瑟兮僴兮」者恂慄也;

「赫兮喧兮」者威儀也;

「有斐君子終不可諠兮」者道盛德至善民之不能忘也

Thi vân “chiêm bỉ kì Áo, lục trúc y y. Hữu phỉ quân tử, như thiết như tha, như trác như ma. Sắt hề giản hề, hách hề huyên hề. Hữu phỉ quân tử, chung bất khả huyên hề”

“như thiết như tha” giả, Đạo Học dã; 

“như trác như ma” giả, tự tu dã; 

“sắt hề giản hề” giả, tuân lật dã; 

“hách hề huyên hề” giả, uy nghi dã; 

“hữu phỉ quân tử, chung bất khả huyên hề” giả, đạo thịnh đức chí thiện, dân chi bất năng vong dã.

Kinh Thi nói rằng: "Trông kìa trên khúc quanh của sông Kỳ,  tre xanh tốt rườm rà,  [Nước Vệ] có người quân tử thanh tao,  như cắt như giũa thật chăm chỉ,  như dùi như mài thật tinh tế. Trang trọng nghiêm túc,  xiết bao uy nghi. Vinh diệu rạng rỡ thay! [Nước Vệ],  có người quân tử,  mọi người mãi mãi không quên".

Câu "như cắt như giũa" là nói việc học của người quân tử.

Câu "như dùi như mài" là nói việc trau dồi phẩm chất.

"Trang trọng nghiêm túc" là nói trong lòng người quân tử cung kính sợ sệt;  

"Vinh diệu rạng rỡ" là nói dáng vẻ người quân tử rất mực uy nghiêm,  

“Có người quân tử,  mọi người mãi mãi không quên" là nói thịnh đức chí thiện,  thì dân chúng không bao giờ quên.

(Thi. Vệ phong. Kì úc,  chương 1,  câu 1-9) 

《詩》云:「於戲前王不忘!」君子賢其賢而親其親小人樂其樂而利其利此以沒世不忘也

Thi vân “ư hí tiền vương bất vong!” quân tử hiền kì hiền nhi thân kì thân, tiểu nhân lạc kì lạc nhi lợi kì lợi, thử dĩ một thế bất vong dã.

Kinh Thi nói: "Hỡi ô! Những bậc vua đời trước,  người ta không quên". Người quân tử ca ngợi các thánh vương đời trước tôn trọng những người hiền,  yêu mến người thân của mình;  kẻ tiểu nhân [cũng nhờ công đức che thánh vương đời trước] mà được vui hưởng niềm vui,  được thụ hưởng điều lợi,  vì thế người ta đời đời không quên. 

(Thi. Chu tụng. Liệt Văn,  câu 13)

 Sưu tầm:  lobinhson

TOP