Giải thích dự luật dẫn độ giữa Hong Kong và TQ gây tranh cãi

Hong Kong bắt đầu thúc đẩy dự luật gây tranh cãi cho phép dẫn độ sang Trung Quốc đại lục, bất chấp các cuộc biểu tình lớn.

 

Biểu tình phản đối luật dẫn độ ở Hong Kong

11/6/2019

Chính phủ lập luận rằng các sửa đổi được đề xuất sẽ "bịt các lỗ hổng trong luật pháp" để thành phố sẽ không trở thành nơi ẩn náu an toàn cho tội phạm.

Nhưng giới chỉ trích nói rằng người dân ở cựu thuộc địa của Anh sẽ bị đặt vào hệ thống tư pháp đầy khiếm khuyết của Trung Quốc, và nó sẽ dẫn đến sự xói mòn thêm sự độc lập tư pháp của thành phố.

Hàng trăm nghìn người đã biểu tình chống lại dự luật vốn bị phản đối rộng rãi.

Nhà lãnh đạo Hong Kong Carrie Lam bác bỏ chuyện thay đổi luật dẫn độ và đang thúc đẩy việc thông qua các thay đổi trước tháng Bảy.

Những thay đổi gì?

Những thay đổi sẽ cho phép các yêu cầu dẫn độ từ chính quyền ở Trung Quốc đại lục, Đài Loan và Ma Cao đối với các nghi phạm bị cáo buộc sai phạm hình sự, chẳng hạn như giết người và hiếp dâm.

Các yêu cầu sau đó sẽ được quyết định trên cơ sở từng trường hợp.

 

Bản quyền hình ảnh AFP

Giới chỉ trích lo ngại những sửa đổi được đề xuất sẽ đưa bất kỳ ai ở Hong Kong đến hệ thống tư pháp khiếm khuyết của Trung Quốc

Một số hành vi phạm tội thương mại như trốn thuế đã bị xóa khỏi danh sách các tội phạm có thể dẫn độ giữa những lo ngại từ cộng đồng doanh nghiệp.

Các quan chức Hong Kong cho biết tòa án Hong Kong sẽ có phán quyết cuối cùng về việc liệu có nên cho phép các yêu cầu dẫn độ như vậy hay không, và nghi phạm bị cáo buộc phạm tội chính trị và tôn giáo sẽ không bị dẫn độ.

Chính phủ đã tìm cách trấn an công chúng bằng một số nhượng bộ, bao gồm việc hứa chỉ trao trả những người chạy trốn vì các tội mang bản án cao nhất từ bảy năm tù trở lên.

 

Bản quyền hình ảnh Getty Images

Image caption Hàng trăm ngàn người đã biểu tình phản đối dự luật

Tại sao gây tranh cãi?

Có rất nhiều sự phản đối từ công chúng, và những chỉ trích nói rằng mọi người sẽ là đối tượng bị giam giữ tùy tiện, xét xử không công bằng và tra tấn dưới hệ thống pháp lý của Trung Quốc.

"Những thay đổi được đề xuất đối với luật dẫn độ sẽ khiến bất cứ ai ở Hong Kong đang làm những công việc có liên quan đến đại lục bị nguy hiểm," Sophie Richardson của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói trong một tuyên bố. "Sẽ không ai được an toàn, bao gồm các nhà hoạt động, luật sư nhân quyền, nhà báo và nhân viên xã hội."

Lam Wing Kee, một người bán sách ở Hong Kong cho biết ông đã bị bắt cóc và giam giữ ở Trung Quốc năm 2015 vì bán sách chỉ trích các nhà lãnh đạo Trung Quốc và bị buộc tội "điều hành một hiệu sách bất hợp pháp".

"Nếu tôi không đi, tôi sẽ bị dẫn độ," ông Lam nói trong một cuộc biểu tình gần đây chống lại dự luật. "Tôi không tin chính phủ đảm bảo sự an toàn cho tôi, hoặc sự an toàn của bất kỳ người dân Hong Kong nào."

Cuối tháng Tư, ông Lam trốn khỏi Hong Kong và đến Đài Loan nơi ông được cấp thị thực cư trú tạm thời.

 

Bản quyền hình ảnh EPA

Image caption Vụ ẩu đả diễn ra giữa các nhà lập pháp Hong Kong trong quá trình cân nhắc sửa đổi gây tranh cãi

Ai phản đổi đề xuất ở Hong Kong?

Việc phản đối luật đang lan rộng, với các nhóm từ tất cả các thành phần trong xã hội - từ luật sư đến trường học cho đến các bà nội trợ - đã lên tiếng chỉ trích hoặc bắt đầu kiến nghị chống lại những thay đổi.

Các nhà tổ chức ước tính một triệu người đã tham gia tuần hành chống lại dự luật hôm 09/06, mặc dù cảnh sát đưa ra con số 240.000 người vào lúc cao trào.

Nếu ước tính của ban tổ chức được xác nhận là đúng, đây sẽ là cuộc biểu tình lớn nhất ở Hong Kong kể từ khi lãnh thổ này được trao lại cho Trung Quốc vào năm 1997.

Đầu tháng này, 3.000 luật sư, công tố viên, sinh viên luật và các học giả đã tuần hành trong im lặng và kêu gọi chính phủ tạm gác đề xuất này.

Hàng trăm kiến nghị phản đối các sửa đổi khởi đầu bởi các cựu sinh viên đại học và trung học, sinh viên nước ngoài và các nhóm nhà thờ cũng đã xuất hiện trên mạng.

 

Bản quyền hình ảnh ANTHONY KWAN

Image caption Khoảng 3.000 người tuần hành im lặng phản đối các sửa đổi dẫn độ

Bản kiến nghị từ trường Đại học St. Francis' Canossian - trường cũ của nhà lãnh đạo Hồng Kông Carrie Lam - đã được hơn 1.300 người ký.

Thậm chí còn có bản kiến nghị của các bà nội trợ, đã thu thập được hơn 6.000 chữ ký.

Wong Choi Fung, người mẹ một con sống ở quận Kwun Tong, quận của tầng lớp lao động, nói với truyền thông địa phương rằng bà làm điều này để đấu tranh cho tương lai của con trai mình.

Một số nhóm doanh nhân giàu có nói rằng các sửa đổi, nếu được thông qua, sẽ phá hủy tính cạnh tranh của Hong Kong.

"Những thay đổi được đề xuất sẽ dẫn đến việc mọi người cân nhắc lại liệu có chọn Hong Kong làm cơ sở hoạt động hay trụ sở khu vực vì có nguy cơ bị chuyển đến một quyền tài phán khác mà không cung cấp sự bảo hộ mà họ được hưởng ở Hong Kong," Phòng Thương mại Quốc tế viết trong một đệ trình lên cơ quan lập pháp.

Quốc tế thì sao?

Dự luật được một số quốc gia quan tâm.

Một ủy ban quốc hội Hoa Kỳ trong tháng Năm cho biết những thay đổi được đề xuất sẽ khiến Hong Kong dễ bị "ép buộc chính trị" của Trung Quốc hơn và xói mòn thêm quyền tự trị của Hong Kong.

Anh và Canada bày tỏ quan điểm tương tự trong một tuyên bố chung, nói thêm rằng họ lo ngại về "tác động tiềm tàng" mà những thay đổi được đề xuất sẽ gây ra đối với công dân Anh và Canada ở Hong Kong.

Liên minh Châu Âu cũng gửi công hàm ngoại giao tới bà Lam bày tỏ lo ngại về những thay đổi luật được đề xuất.

Bộ ngoại giao Trung Quốc bác bỏ quan điểm như vậy, cho rằng họ cố gắng "chính trị hóa" dự luật của chính phủ Hong Kong và can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Quốc.

 

Tại sao thay đổi lúc này?

Đề xuất mới nhất được đưa ra sau khi một người thanh niên Hong Kong 19 tuổi bị cáo buộc sát hại bạn gái 20 tuổi đang mang thai, trong khi đang đi nghỉ cùng nhau ở Đài Loan vào tháng Hai năm ngoái. Nam thanh niên đã trốn khỏi Đài Loan và trở về Hong Kong vào năm ngoái.

Nhà hoạt động Hong Kong không sợ vào tù' sau khi bị tòa kết án

 

Giới chức Đài Loan tìm kiếm sự giúp đỡ từ chính quyền Hong Kong để dẫn độ người này, nhưng giới chức Hong Kong nói họ không thể tuân theo vì không có thỏa thuận dẫn độ với Đài Loan.

Nhưng chính phủ Đài Loan tuyên bố sẽ tìm cách dẫn độ nghi phạm giết người theo những thay đổi được đề xuất, và thúc giục Hong Kong giải quyết vụ việc riêng rẽ.

 

Hong Kong không phải một phần của Trung Quốc sao?

Là thuộc địa cũ của Anh, Hong Kong là chế độ bán tự trị theo nguyên tắc "một quốc gia, hai hệ thống" sau khi nó trở lại sự cai trị của Trung Quốc vào năm 1997.

Thành phố có luật pháp riêng và người dân được hưởng các quyền tự do dân sự mà người dân đại lục không có.

Hong Kong đã ký kết các thỏa thuận dẫn độ với 20 quốc gia, bao gồm cả Anh và Mỹ, nhưng không có thỏa thuận nào như vậy đạt được với Trung Quốc đại lục bất chấp các cuộc đàm phán diễn ra trong hai thập niên qua.

Các nhà phê bình cho các thất bại như vậy là do việc bảo vệ pháp lý kém cỏi với các bị cáo theo luật pháp Trung Quốc.

Jeff Li, BBC Tiếng Trung đưa tin. 

Theo Thời báo Hoa nam Buổi sáng, Anna Chan Wah, một thiếu niên, đã xuống đường hòa vào biển người biểu tình bất chấp cái nóng gay gắt, địa điểm chật hẹp và thậm chí là nỗi sợ hãi đấu tranh thất bại.

“Chúng tôi biết cuộc biểu tình đường phố hôm nay sẽ không thay đổi được gì, nhưng chúng tôi ở đây để đấu tranh cho nền dân chủ tại Hong Kong và để chứng tỏ rằng chúng tôi vẫn có tiếng nói”, Chan nói.

Đó là vào năm 2003, khi Chan, khi đó là một học sinh lớp 6, trò chuyện với Thời báo Hoa nam Buổi sáng trong cuộc biểu tình phản đối dự luật an ninh quốc gia, vốn thu hút khoảng nửa triệu người xuống đường.

Và hôm qua, tâm lý tương tự cũng diễn ra ở Hong Kong, khi hàng trăm người đổ ra đường trong một cuộc biểu tình quy mô lớn, được cho là lớn nhất trong vòng 20 năm qua. Lần này, cuộc biểu tình là nhằm phản đối một dự luật dẫn độ, có thể cho phép dẫn độ các nghi phạm tới những nơi có hệ thống luật pháp kém mạnh, trong đó có Trung Quốc đại lục.

Nhiều người biểu tình hôm qua nói rằng họ không kỳ vọng dự luật sẽ bị hủy bỏ. Nhưng họ vẫn không từ bỏ các nỗ lực. Nhiều người muốn chứng tỏ điều đã ăn vào máu của người Hong Kong, khẳng định tự do và xuống đường để gửi đi một thông điệp.

Aniken Pang Hoi-tin, một sinh viên 21 tuổi, có thái độ giống Chan vào năm 2003. “Tôi không quan tâm liệu hành động của mình sẽ ảnh hưởng gì tới quyết định của chính quyền. Tôi chỉ biết rằng tôi phải làm điều gì đó để bảo vệ nơi tôi đang sống”, Pang nói. “Những người nắm quyền lực cần bảo vệ người dân”.

Cuộc biểu tình hôm qua bắt đầu ôn hòa vào đầu giờ chiều và tiếp tục tới đêm. Đến giữa đêm qua, “biển” người biểu tình đã đi qua trung tâm thành phố và tập trung bên ngoài khu trụ sở chính quyền thành phố ở quận Admiralty. Làn sóng biểu tình đã làm gợi nhớ tới cuộc biểu tình lịch sử vào năm 2003.

Nhưng sau nửa đêm, tình hình đã xấu đi. Các cảnh tượng bạo lực đã bùng phát bên ngoại trụ sở Hội đồng Lập pháp, khi những người biểu tình xô đổ các hàng rào cảnh sát. Cảnh sát đã phải đáp trả bằng dui cui và hơi cay. Các camera đã quay được cảnh các vụ xô xát, ẩu đả dữ dội trong đêm.

15 năm trước, những người biểu tình giận dữ xuống đường vì nhiều lý do, từ dự luật an ninh quốc gia tới dịch Sars bùng phát và nền kinh tế trì trệ. Nhưng những người tham gia cuộc biểu tình hôm qua chỉ có một lo ngại: dự luật dẫn độ có thể dẫn tới những phiên tòa không công bằng và các vụ vi phạm nhân quyền ở đại lục.

Vì sao người Hong Kong ồ ạt biểu tình? - Không đơn thuần vì dự luật dẫn độ - 2

Cảnh sát xịt hơi cay vào người biểu tình tại Hong Kong tối ngày 9/6 (Ảnh: Reuters)

Matthew Ng Kwok-bun, 50 tuổi, người từng tham gia cuộc biểu tình vào năm 2003, nói ông hoàn toàn không có chút niềm tin nào vào nhà lãnh đạo đặc khu, người mà ông cho là nên đóng tốt vai trò gác cổng trong việc xử lý các yêu cầu dẫn độ từ đại lục.

“Đó là một thời khắc đáng chú ý với Hong Kong và tôi không có lựa chọn nào khác dù không phải là người hay tham gia các cuộc biểu tình”, ông nói.

Có nhận định cho rằng phản ứng mạnh mẽ từ rất đông các thành phần tham gia cuộc biểu tình hôm qua là chưa từng có, và khác hẳn với làn sóng giận dữ vào năm 2003. Mọi người thể hiện lo ngại của họ bằng việc thành lập các nhóm riêng, thay vì sử dụng các nền tảng thể chế. Hàng trăm người đã ký vào các đơn thỉnh cầu trên mạng hồi tháng trước để phản đối dự luật, bao gồm các học, các cựu sinh viên đại học và các bà nội trợ.

Dự luật dẫn độ mà chính quyền Hong Kong đang thúc đẩy đã làm dấy lên những lo ngại rằng dự luật sẽ cho phép bất kỳ người nào ở Hong Kong cũng dễ dàng bị giới chức Trung Quốc bắt giữ vì lý do chính trị hoặc những sai phạm kinh doanh và làm tổn hại đến hệ thống luật pháp độc lập của Hong Kong.

Mặc dù sự so sánh với cuộc biểu tình năm 2003 là không thể tránh khỏi, nhưng làn sóng xuống đường hôm qua cũng là một cuộc hội ngộ buồn vui lẫn lộn của phe ủng hộ dân chủ, vốn tan vỡ sau khi phong trào “Dù vàng” thất bại vào năm 2014. Cuộc biểu tình kéo dài 79 ngày khi đó là nhằm phản đối kế hoạch của Bắc Kinh nhằm cải cách bầu cử đặc khu trưởng Hong Kong. Nhưng thay vì xuống thang căng thẳng, Bắc Kinh đã có quan điểm cứng rắn với phong trào “Dù vàng” và gia tăng kiểm soát đối với đặc khu hành chính này.

Oscar Fung Chun-yu, một nghệ sĩ 38 tuổi, cho hay một số những người bạn của anh đã từ bỏ sau phong trào “Dù vàng”. “Nhưng những gì xảy ra hôm nay đã cho thấy rằng người Hong Kong không thay đổi. Họ vẫn muốn bảo vệ ngôi nhà của mình và vẫn còn cơ hội để tất cả chúng tôi sát cánh cùng nhau”.

Edmund Cheng Wai, một nhà khoa học chính trị tại Đại Baptist, cho rằng cuộc biểu tình hôm qua là một chương đáng chú ý trong lịch sử Hong Kong. Ông cho rằng người Hong Kong, dù trẻ hay già và ở nhiều lĩnh vực khác nhau, đã cùng nhau xuống đường để đấu tranh cho chỉ một lý do, trái ngược so với cuộc tuần hành năm 2003.

“Người biểu tình vẫn muốn đưa ra một tuyên bố dù Bắc Kinh đã kêu gọi ủng hộ dự luật. Họ lo ngại sẽ mất quyền lên tiếng sau khi dự luật được thông qua. Họ muốn thực thi và trân trọng quyền đó và đó là điều khiến Hong Kong trở nên khác biệt”, Cheng nói.

Cheng cho rằng một ai đó trong chính quyền trong chính quyền Hong Kong phải chịu trách nhiệm cho sự tranh cãi của dự luật, nói thêm rằng sự tranh cãi đã gây tổn hại cho chính sự lãnh đạo của Trưởng Đặc khu hành chính Hong Kong Lâm Trịnh Nguyệt Nga.

Trở lại năm 2003, nữ sinh Chan có thể đã không hi vọng về khả năng thay đổi dự luật an ninh quốc gia. Tuy nhiên, 4 ngày sau cuộc biểu tình, chính quyền đã nhượng bộ và hủy dự luật.

Vào hôm qua, dù những người biểu tình tỏ ra không lạc quan, nhưng họ nói rằng họ xứng đáng nhận được sự phản hồi thích hợp từ chính quyền.

Một phụ nữ nội trợ họ Wong, 70 tuổi, nói thay nhiều người, rằng chính quyền phải tôn trọng những người biểu tình. Bà thề sẽ tiếp tục biểu tình chừng nào chính quyền vẫn im lặng.

“Đây là một luật hà khắc. Nó sẽ ảnh hưởng tới thế hệ tương lai của chúng ta”, bà nói.

MinhphuongT/H

TOP